Aquò d'Aqui








La mitat presonièra

La statistique nous dit froidement la part émergée d'un quotidien d'entravées. La moitié féminine de la population n'est pas libre de ses mouvements.

Fa tot bèu just una setmana dimècres 17 d’abriu una joineta siguèt violada dins un trin regionau entre Ais e Marselha, dins un vagon onte li aviá d’autrei viatjaires. Sensa ren dire mai avans que l’enquista n’en digue mai, fau quand muma rementar que la tiera comença de pas s’acabar jamai.
 






            partager partager

La frucha d’un còp èra

Redatto in dialetto linguadociano, questo articolo ci era stato trasmesso da Maria Tarbouriech nel febbraio 2004.


Migliaia di frutti non hanno superato l’esame obbligatorio della grande distribuzione organizzata e dell’agricoltura capitalista. Eppure sono così buoni ! Con i loro caratteri unici, partecipano veramente della bioversità. L’etnobotanista Maria Tarbouriech, appena scomparsa, ce ne parlava... Con gusto, ovviamente.



Difendeva la diversità biologica, come pure la diversità linguistica (foto JN)
Difendeva la diversità biologica, come pure la diversità linguistica (foto JN)
Mai d’un cop se ditz que la frucha venduda al mercat o al supermercat a pas pus de gost, que n’i a pron de totjorn veire de Golden qu ‘es pas gostosa… e que los poms que manjavem quand eriam pichots en cò de nostra grand èran melhors.
 
Es vrai que la frucha tenguda al supermercat es pas sovent de bona qualitat e per lo gost, e per totes los produchs quimicas qu’an reçauputs per la menar bèla e la faire se conservar… Mai per qual s’en vòl  balhar la pena, es possible de trapar de bona frucha, e mai dins las varietats modernas…

Pasmens, perqué se trapa pas gaire d’ancianas varietats ?

D’en prumier, i a de varietats qu’an de problèmas agronomicas : son fòrça longa a portar de fruchs aprep la plantacion, qu’ora son joves, o l’aubre dona de frucha un an sus dos, o la varietat es trop sensible per de malautias coma la tavelura.
 
E puei, i a de fruchs que son malaisats de comercialisar, pòdon èsser trop pichòts, o pas se conservar, o èsser trop fragils per èsser transportats, o lo gost es pas trop famós (tot çò qu’es vièlh es pas forçament bòn).

Enfin, i a fòrça usatges de la frucha que se fan pas pus, de segur per las varietats de coire… e i a força varietats que son pas conegudas, de produccion minoras, que se pòt pas faire de publicitat…
 
A passat temps, cada canton vivia en quasi autarcia ; avia sas varietats, ben adaptadas a las condicions de sol e climaticas, amb d’usatges particulars : i avia de varietats per la taula, ditas de cotel, e de varietats de coire. N’i avia per l’estiu, l’automn o l’ivern, de varietats que se conservan fins a las Pascas per los poms o a Nadal per de rasins. Ara amb las cambras fredas de bonas varietats de poms se pòdon conservar mai d’un an.     

Los gents, eles tanben an  cambiat de costumas : cal saup, a l’ora d’ara, crompar de peras, las faire madurar e las manjar plan gostosas ? O alara se perd la tradicion de faire de preparacion especialas : se fa pas pus de pan-pom, de pan-pera o de pan-codon….
 
A l’ora d’ara, se cultiva un pichòt nombre de varietats de cada espècia, que son productivas, que fan de gros fruchs e que son coneguda del mercat international…, e aital, las vièlhas varietats disparéisson pichòt a pichòt. Es çò que se dis l’ « erosion genetica ».

Pasmens, perque s’interessar an aquela ravanilha ?

Sebbene si presentino con ottime qualità gustative, numerose varietà non riescono ad ottenere l’autorizzazione all’immissione sul mercato... come l’Appiola Stellata delle nostre Alpi (foto MT)
Sebbene si presentino con ottime qualità gustative, numerose varietà non riescono ad ottenere l’autorizzazione all’immissione sul mercato... come l’Appiola Stellata delle nostre Alpi (foto MT)
Aquelas varietats fan partida del patrimòni nòstre. Son importantas de mai d’un biais :

D’abord, fan partida dal patrimòni genetica, de la diversitat biologica. Totes aquelas varietats son diferentas las unas de las autres, son geneticament diferentas. Es dins aquela sèrva que los cercaires de l’INRA (Institut Nacional de la Recerca Agronomica) e los que travalhan a l’amelhoracion de las varietats cutivadas, pòdon trapar de caractèrs interessants per lo fruch, forma, talha, color, jus, data de maduracion, conservacion… e per la cultura, vigor, rusticitat, data de las flors, resisténcia als parasitas… E coma sabèm pas de qu’uns gènes aurem besonh deman, cal conservar lo mai de varietats que podèm.
 
D’en second, las vièlhas varietats fan partidas dal patrimòni cultural, representan un capitau unic e fòrça diversifiat que deu èsser conservat. Se preserva lo patrimòni architecturau, las obras nascudas de l’industria dals òmes.

Cal preservar tanben las varietats que vènon de la seleccion faita per de païsans, de jardiniers, de monges… de sègles de temps. Demai tot un saber popular es ligat amb aquelas varietats localas : sus la cultura dals aubres (de varietats se pòdon faire naut en altituda, d’autres pas, d’espècia supòrtan la secada…), sus la recòlta, pus o mens tardiva, sus la conservacion (la frucha d’estiu se conserva pas s’es pas transformada, e i a de menas diferentas per gardar la frucha d’ivern…), sus l’utilisacion de la frucha, per manjar a taula, per coire, per confir, per secar, per faire d’aigardent, o d’òli, per de fèstas (los desserts de Nadal)…

Un interèst economic uei ? Perque non, que se vòl de produchs de qualitat.

Dal punt tres, aquelas varietats d’un còp èra pòdon aver un interèst economic uei. A l’ora ont se recerca de produch dal terrador, a l’ora que lo monde n’en a pron de manjar la meteissa causa dins la restauracion colectiva o rapida de las vilas dal monde, a l’ora que se vòl de produchs de qualitat, qualques ancianas varietats pòdon èsser interessantas.

Dins las Aups Nautas, avèm estudiat de varietats que semblan prometosas : pom Ponchuda de Trescleou, pera Sartela (veire encart)…
 
Lo punt quatre, es de parlar de païsatge e d’ecologia. Dins las Aups dau sud, los aubres fruchiers se trapavan dins doas menas de situacion : dins de « prat-vergier » (amb de pradas a vacas) o « d’ort-vergier », dins lo fons de las valadas o a costat dals vilatges o de las bòrias, a d’endrechs ont i a d’aiga per aigar…, e puei dins los endrechs secs.

Aquí, se pòt pas plantar de  fruchiers, que se i a pas d’aiga, los aubres podràn pas s’enrasigar. Dins aqueles endrechs de secadura, i a d’espècia salvatjas que crèisson naturalament coma los  perussiers , o los Prunus (ametliers…) ; se ne trapa dins las baranhas o dins los bòscs e se pòdon entar amb de varitats de consomacion, çò que los pastres fasián d’aise. Aital, se pòt trapar sus los camins de las fedas, de periers de Cremesina o de Reiala o tant d’autres varietats.

Mas aqueles aubres fruchiers que fan lo païsatge son en trin de disparèisser ; los aubres qu’embaran lo passatge dals tractors son desrabats, i a pus degun que s’ocupa dals fruchiers dins las baranhas.. . Se sap que los aubres dins las pradas son fòrça important per d’espècia d’aucèls e per tota una biodiversitat que i se trapa dins los prat-vergiers.

 

Avec l'aimable participation d'Eric Possenti (traduction du français à l'italien).

Mercredi 16 Janvier 2013
Michel Neumuller




Nouveau commentaire :


Copyright

Les articles diffusés sur Aquo d'Aqui.info sont protégés par la législation sur les droits d'auteur et le copyright. Il est interdit de les diffuser hors le site d'Aquo d'Aqui, sauf autorisation expresse de son créateur.

Recherche

Rejoignez notre communauté d'abonnés!
Dison que...

Lei recalius de Notre Dame coma nos questionan

Notre-Dame de Paris fait aussi partie du patrimoine occitan. Notre patrimoine immatériel fait-il partie de celui de la France, M. Macron ? Si oui, que ne décidez-vous de le revitaliser, avec la même autorité ?

L’incèndi qu’a devastat per partida la Catedrala Notre-Dame de Paris diluns 15 d’abriu vèrs lei sèt oras dau vèspre questiona tota la França sus la plaça restanta dau religiós dins la societat dau siècle XXI, sus lo suenh portat per leis autoritats au patrimòni materiau e sei trias de finançament, mai tanben sus lo biais de l’intelligentsia de considerar que tot ce que se debana a Paris merita la prioritat de la Nacien.
Lei recalius de Notre Dame coma nos questionan


Copyright

Les articles diffusés sur Aquo d'Aqui.info sont protégés par la législation sur les droits d'auteur et le copyright. Il est interdit de les diffuser hors le site d'Aquo d'Aqui, sauf autorisation expresse de son créateur.