De 500 m a tres quilomètres a pè, segon vòstra vòlha , auretz l’astre d’agachar de niulas d’ abilhòlas que traucan lo suquet per li nisar, de singlars que travèssan, una fola de ragondins, segur de becaruts e, dins lo cèu, de cigonhas que planan. Seretz ai Paluds dau Vigueirat, en Camarga.
 
Mai podrietz pereu vos trobar sus lo draiòu de Belavista, a Vòus, onte d’elegànteis estructuras de bòsc blanc vos menan fin qu’a un beuvéser d’onte vos serà aisat de remirar l’ adrech de Lura.
 
O podetz la jugar modèrna, esmartfòne pegat sus l’aurelha, e passejar ai pòrtas dau Pargue Nacionau dei Calancas, per entendre tot plen de causas sus lo plantum de la riba de mar.
 
Amé 35 itineraris prepausats per de gestionaris de sites naturaus, e aperaquí cent luecs onte èstre aculhit per la mema rason, auretz deja de que faire en Provença per mai n’en descubrir la natura. « La tòca es de far conéisser leis eveniments, per de sites que son pas pron vesibles » sotalinha Paloma Boudou, l’agençairitz de www.cheminsdelabiodiversite.com  e de sa versien mobila.
 
A l’Agència Regionala Per l’Environament de Provença, la joina frema baileja lo novèu site web qu’informa lo public dei sortidas natura possiblas, e chifra ja lo perfieu Facebook que lo farà encar mai conéisser. 

« Despuei 1985, l’Arpe anima un malhum de gestionaris de sites naturaus que se ditz Rren. Se visitan segur, aquélei bòscs o paluds ; mai l’empacha es que sei programas son pas pron coneissuts ». Adonc, tre ara , a partir dau portau internet qu’a chifrat l’Arpe,  participar an un chantier natura, o simplament alestir sa passejada dau dimenge vèn facil.
 
L’Arpe forma pereu lei personaus d’acuèlh d’aquéleis estructuras que recebon de publics. Amé son partenari de la Federacien Regionala d’Oficis dau Torisme e dei Sindicats d’Iniciativa (Frotsi), an organisat de sesilhas de formaciens per 55 personas.
 
Mai per l’Arpe, aquela iniciativa siguèt tambèn l’escasença d’entraïnar lo monde de l’entrepresa sus la dralha de la defensa de la biodiversitat. L’Agència a, d’efècte, trobat cinc entrepresas de peirieras , dau malhum « Granulat + »…qu’an portat pèira au financier màger de l’operacien, la Regien Provença.

Ecrit en provençal avec les suggestions de Reinat Toscano

Quaranta e un dau cent dau plantum amenaçat de França s’atròba en Provença, coma pòu l’èstre lo bluiet, quasi avalit amé l’emblavament e la generalisacien dei pesticidas.

La biodiversitat es dei mai bèlas entre Camarga e Tinèa, mai coma l’aparar davant un agençament qu’artificialisa la tèrra, e d’ostaus que s’ espandissan de’n pertot ?
 
Fau espinchar tot aquò amé constanci e, per demorar a l’agachon, fau d’ aisinas . L'Observatòri de la Biodiversitat servirà an’aquò per la Region Provença Aups e Còsta d’Azur, e lei Despartaments de Provença, totei acampats amé l’Agènci Regionala Per l’Environament (Arpe Paca), que vèn tot bèu just de durbir un site web per aquel observatòri, alestit despuei d’annadas.
 
Serà segur la pèça màger d’una « Estrategia globala per la biodiversitat » de Provença que vèn de votar lo Consèu Regionau lo 27 de junh 2014.

Aquela que se declinarà en dètz accions s’apielarà sus l’Observatòri. Es ce que nos ditz Annabela Jaeger, la conselhiera regionala delegada a la biodiversitat, qu’es en meme temps la presidènta de l’Arpe-Paca.

Una estrategia globala per la biodiversitat dins una Region coma Provença, qu’es aquò ?
 
AJ-Un quadre per intervenir. E intervenir per sostenir et apielar : lei Pargues naturaus regionaus au nòstre, totei leis actors qu’ aparan aquela bèla biodiversitat… e mai largament per menar una politica regionala de la riba de mar, dei bòscs, de l’agricultura…

Segur que pertòca a tota politica d’ agençament . E en mai d’aquò es de religar a l’Esquèma Regionau de Coerènci Ecologica (SRCE en francés).
 
Mai l’Observatòri dins aquò ?
 
Nos dirà l’estament ecologique e am’eu podrem estimar lei politicas publicas. L’Observatòri  es un projèct partenariau, que produrrà pas de donadas, mai qu’organisarà aquelei que nos adurràn la Direccion Regionala de l’Environament, Agençament e Lotjament (Dreal), l’Agènci de l’Aiga e una trentena d’organismes tecniques, que se son acampats per chausir de critèris prioritaris per dire l’estat de nòstra biodiversitat.

Tot aquò es escrich dins una charta d’armonisacion d’aquelei donadas.

A qu servirà aquel Observatòri  ?
 
Premier ai collectivitats localas de Provença Aups et Còsta d’Azur. Fau dire qu’es per elei qu’exista l’Arpe. Mai es tanben l’aisina de totei lei decidaires, per exemple economiques.

E mai seràn nombrós, mai l’alquimia d’aquel observatòri ne’n tendrà compte.
 
Deu evoluar ?
 
Li aurà d’otís en apondon per anticipar sus l’urbanisme de deman per exemple.

Leis Esquèmas de coeréncia territoriala (Scot) en particulier, que diràn la politica d’agençament, et que podràn èstre opausats a de projècts d’agençament. Seràn un mejan de s’opausar en pratica a l’artificialisacion dei sòus.

Ce que nos ramena a l’estrategia de la biodiversitat, que lo Consèu Regionau ne’n fa una politica.
 
Òc, es declinat en accions. Ne’n vaquí una dei gròssas : nòstreis ajudas ai comunas serián aumentadas quand aquelei urbanisan sensa estendre. Anarà pas solet ; nos faudrà desplegar tanben de tresòrs de pedagogia. 

Una pedagogia que tendrà còmpte de totei lei remarcas rebalhadas a l’escasença de  l’Enquista Publica per l’Esquèma de Coeréncia Environamentala, au començament de l’annada.

Fau dire qu’en seguida d’aquela enquista, aquel Esquèma serà votat per la Region en octòbre venènt. Après podrem anticipar mai que d’una causa en favor de la biodiversitat, bòrd qu’aurem una aisina juridica per agir.
 

Bauç vertiginós, rocàs rojas sus fons de valada verda e blava…lei gòrgas de Daluissa, dins la valada auta dau Var, es una belòia que trelusa sus mila ectaras, escondut de la plana dau Var tala que la conéisson lei agençaires dau territòri, que la vòlon curbir de bastiments industriaus e autrei relargs d’entrepresas.
 
Lei Gòrgas de Daluissa venon tot bèu just d’èstre classadas coma Reserva Naturala per lo Consèu Regionau. E se lo president n’en sarà un cònsol deputat UMP, Charles Ange Ginesy, son bailejament sarà fisat a la Liga de Proteccion deis Aucèus.
 
« La fauna es pron richa aquí, e particulara estènt que lei gòrgas son prefondas, qu’afavorisan de bèstias qu’aiman l’aiga e l’ombra » nos ditz lo delegat de la LPO, Benjamin Kabouche. « S’i tròbon *en particular doas espècias de cacalausas endemicas que son aquí e enluec ». Lei rata-penadas son nombrosas e variadas.
 
Aquel exemple de proteccion illustra la politica dau Consèu Regionau favorabla a la biòdiversitat, monte s’agís de reservar de crosieras entre d’endrechs monte aquela biòdiversitat es polida. Dison de « tramas » verdas e blavas, segon que se tròbon* en mitan terrestra ò aquatic.
 
Lo 16 de novèmbre, lo monde dei aparaires professionaus de la biòdiversitat èron accampats a l’Ostau de Region de Marselha, per parlar de l’estrategia regionala d’aparament de la biòdiversitat, justament.

An pagat un baromètre de la natura a la revista Terre Sauvage, qu’a donat lei resultats. Aqueu nos ditz que lei bòscs ganhon d’espacis, mai qu’es perqué l’agricultura cala ; e  subretot que la Provença Aups e Còsta d’Azur es una « mosaïca unica de paisatges », un « hot-spot » coma dison, un ponch caud de la biòdiversitat, que son una desenada en mediterranèa, amé lo nòrd de Libia, lo Liban, la Grècia o la Sardenha…de protegir còntre totei lei temptativas d’artificialisar.
 
Justament, es aquò lo dangier. Coma es atractiva la Provença, lo monde e leis investissèires assajan de s’i amassar e d’i menar de projèctes d’agençaments totei mai destruseires  leis uns que leis autres.
 
Un esquèma regionau de la biòdiversitat deu s’elaborar lèu. Lo diagnostic es dejà establit despuei l’estiu passat, discutit au dintre d’atalhiers territoriaus amé d’elegits e d’aparaires de mestier. Ara s’agis de discutir, d’un biais tecnic, lei mejans d’aparar la bèla diversitat de nòstreis ecosistèmas, e de decidir de mesuras concrètas per i capitar.
 
Devriá se far au mes de fébrier 2013. La tòca, coma ditz Tomas Fourest, lo capolhier dau servici Natura a l’Agència Regionala de l’Environament, es de saber « coma bastir una relacion a beneficis mutuaus entre la societat e la biòdiversitat ».
 
Darrier toteis aquelei paraulas, li a la consciénça deis autoritats politicas regionalas que devon far vèire ais aparaires que son trabalh es valorisat, e ais elegits regionaus secutats per leis efèctes de la crisi que la biòdiversitat pòu provesir d’emplechs.
 

« Es nòstra assegurança vida per l’avenir » pòu dire Annick Delhaye, la vici presidenta ecologista dau Consèu Regionau, delegada a l’environament. E son collèga, tanben ecologista e president de l’Arpe, Crestian Desplats, d’apondre que «nòstra economia e nòstra coesion sociala son leis enjuecs deis decisions que prenèm per la natura ».
 
Au printemps de l’an que vèn leis Provençaus saupran coma sa Region aurà resistit « a la pression fòrta per un retorn  a un productivisme esclairat » coma lo ditz Marie Bouchez, conselhiera regionala socialista, e la delegada ai Pargues regionaus.
 
Mai dins tot aquò se podèm demandar coma sarà partejat aquela vòlha per la natura, am’una populacion que tròba pas plaça dins aqueu processus de decision, e qu’es en generau taraudada per l’ancia naissuda de la crisi economica.
 
Segur que la responsa sarà dins lei perspectivas d’emplech ò d’activitats economicas que vendran de la valorisacion de la biodiversitat. A seis aparaires de faire la demonstracion e de la far partejar.

Article écrit en provençal rhodanien avec le regard de Guiu Garnier