Vintacinc Comunas dei Bocas-dau-Ròse duerbiron pas seis escòlas l’onge de mai, coma l’aviá decidit lo president de la Republica. Per l’essenciau lei premiers cònsols dison que son pas lests : fauta de personaus, dificultat de nejeta, desinfeccien, protocòls sanitàris...E la responsabilitat penala per lei malauts qu’auriá provocat la dubertura, e que lo cònse vòu pas assumir….
 
Dins aquelei comunas de Centres Continus d’Aprendissatge de la Lenga Regionala, que s’i fa tres oras de provençau chasque setmana, e encara tres oras en provençau : son vintasèt au totau e tres entr’elei bilingües. Levat d’una error, pensam que duerbiràn leis escòlas sestianas Platanes e La Barque; de Puyloubier et Gréasque Amalbert, d’Arle Daudet e Pergaud; d’Aubanha Palissy e Mermoz ; de Marselha Saint-Gabriel, Castellas-les-Lions, La Loubière, Dromel, Les Tuves , Saint-Louis Le Rove ; Canet Barbès ; l’escòla de Cazan-Vernègues ; dau Martegue Enric Damòfli, Frederic Mistral a Malhana.
 
Aquela de Gardana, Elsa Triolet, bilingüe, au revenge deuriá pas durbir bòrd que la Comuna va vòu pas.
 
“L' acantonament voliá dire encara mai de trabalh qu’abitualment” nos dison de mèstres dins Bocas-dau-Ròse. Adonc pauc dirián encara de precisions. Lei mestres serián a alestir febrinéus la rintrada forçada, an pas lo tèmps. Tot parier dins Tarn e Garona, onte lo malhum es fòrt de setge escòlas bilingües. “Pas pron de tèmps per vos respondre, entre continuitat pedagogica e necessitat d’alestir la jornada de diluns” ditz un baile d’escòlas.

Mai de’n pertot sembla que lei gents d’escolans lei laissaràn pas anar diluns 11 de mai. “A mon escòla avèm fa lo compte : cinc sus vintasèt vindràn e pas mai...” ditz un mèstre dau país martegau, que precisa qu’es fonccionari, adonc amé dever de resèrva; “la veritat es que aqueu monde son de pareus que trabalhan totei dos, e qu’an de chausir entre tornar a l’entrepressa o renonciar au caumatge tecnic e riscar lo licenciament ; lo govern li an prepausat un estrania chausida : riscar lo caumatge o la santat ! Es aquò que dison “volontariat”.
 
Bolangièra au quartier populari sestian d’Encanhana, Cristèla, de mai o mens trentacinc ans, es clara, darrier son taulier : “ieu lo metrai pas mon enfant de sèt ans. Ai pas paur de la contagion; mai d’empachar lo pichon de tocar sei companhs que leis a pas vist despuei dos mes, de l’empachar de jugar a la recré, es simplament lamentable !”
 
Dins lo desen arrondiment marselhés, Cecila nos ditz que dins son escòla centre continu d’aprendissatge de la lenga regionala la prioritat es lo netetjage “en grand que la Comuna deu faire, e que permetrà a cha pauc de durbir...seràn pas mai de dètz en elementari e quinge en mairala d’èstre aculhits, mai sense prou d’atsem (lei “tata” assistentas emplegadas per la Comuna), de lingetas antisepticas, de masquetas e de gel idroalcolic, nimai d’ensenhaires, e de parents qu’an paur, nòstrei prioritats son pas a assegurar l’ensenhament dau provençau” regreta la mestressa.

Totei lei mèstres qu’avèm questionat nos dison parier a prepaus de l’egalitat dei chanças qu’agita son ministèri : “perqué an suprimit lei Rased ? (Réseau d’aide spéciale aux élèves en difficulté), e lei “mèstres d’adaptacion”; e perqué nos an sempre laissats amé de classas de trenta?” Un vertadier requisitòri còntra “lei governaments despuei quinge ans, l’ultim estent lo pièger”.
 
Pasmens se debana pas ren dins leis escòlas d’aqueu malhum . “Mai que d’un collèga a mandat a seis escolans de contenguts en provençau, que per elei, l’an vòugut sotalinhar, es una matèria tant importanta coma leis autras” nos vèn Marc Rivoira, animator de la Mission Acadèmica de la Lenga Regionala dei Bocas dau Ròse, un malhum creat entre volontaris au començament deis annadas 1990, en seguida deis premiers assais de la decenia precedenta amé lo pionier Guiu Garnier.
 
“E la bòna sospresa es que lei començaires, en particulier, son fòrça valents per va faire” que nos ditz; “de Pueilobier l’escòla a mandat de pichonei vidèos ais escolans de la mairala; despuei Marselha Castellàs lei mèstres an elei fan conéisser de raganèlas en provençau ai parents” dins aqueu quartier dau nòrd onte, per l’essenciau, resta una imigracion maugrabina qu’a plantat cavilha fa tres generacions.
 
Amb’aquò la Mission Acadèmica a creat une plataforma padlet, “un espaci collaboratiu que mai que d’un li participa en visioconferèncias, e onte leis uns e leis autres pausan o venon cercar de contenguts en partatge”.
 
Marc Rivoira ne’n es segur, maugrat leis auvaris e leis empachas, la vòlha dei mèstres a fa grandir totei en competencias informaticas, e tot parier per trabalhar de cotria .

 
Per fin, dins aquela epòca tant ànsiosa per lo monde educatiu en generau, e per lo monde regionalista que se vei un còp de mai relegat en categoria “pas prioritari”, se congostaràn totei de la bòna nòva : après tant d’esfòrç per crear un ambient favorabla a l’ensenhament de la lenga d’òc a La Cieutat, un pòste sagetat de mèstre en lenga nòstra serà creat a la rintrada de setembre, es oficiau, a l’escòla Louis Vignol.
 
A l’inverse de ce que se fai generalament, lo pòste es creat avans que l’escòla rejonche oficialament lo malhum dei Centres Continus per votacion de son Consèu d’Escòla...Aqueu percors inverse seriá un biais de “donar enveja a totei amé l’exemple”, dixit Marc Rivoira.

Abitants de Grans, Miramas e Sant-Chamas, vos en faguètz pas se lo 20 de junh entendètz lo tarabast dei sirenas d'alerta. Son ren que leis assais dau novèu sistèmi "d'alerta e d'informacien dei populaciens" dins lei Bocas-dau-Ròse.

l'endeman, serà lo torn de Bèurecuelh, Lo Tolonet, e Ventabren. Fosseans e Martegaus podràn se tapar leis aurelhas lo 22 de junh.

S'agís ren que d'assais, adonc maugrat que sibla de lònga, aurètz ren de particulier a faire.

Lo Consèu Constitucionau a fin finala donat quitus a la Metropòli d’Ais Marselha tala coma l’aviá vòuguda la Lèi. Sa representacien siguèt contestada per un recors dei cònses d’Ais, Maryse Joissains, e d’Agulha, Robert Dagorne, au Tribunau Administratiu.

Aqueu li donèt reson lo 9 de decembre passat, anullant l’eleccien, un mes aperavans, de son president, lo premier cònsol de Marselha, Jean-Claude Gaudin.
 
Es la representativitat dei 92 comunas d’aquela Metropòli que visava aqueu recors. Marselha, e sei 900 000 abitants, deviá èstre representada per 108 conselhiers, sus 240 au totau.

Una ciutat tant aluenchada coma Pertús , 20 000 abitants, deviá l’èstre que per un solet elegit. 

Se aquela questien, d’un ponch de vista legau, sembla reglada, aquela muma de l’anullacien de l’eleccien dau president, ela, l’es pas encara.

« Lo mai facile, seriá que JC Gaudin demissionèsse, per se faire re-elegir subran », segon Gaby Charoux, lo cònse (PCF) dau Martegue … que se presentariá eu tanben, « au nom dau drech de contestar ».
 
Vòuguda oficialament per l’Estat per « pesar » dins una Euròpa onte es de gigants territoriaus que pòdon entraïnar, coma a Barcelona, un desvolopament economic, la Metropòli acampa sièis intercomunalitats (EPCI) dins lei Bocas-dau-Ròse, e una briga dins la Vauclusa.
 
Aquelei EPCI, e sei comunas, deuràn transferir a la Metropòli, avans 2018, sei competéncias de transpòrt, de desvolopament economic o encara de politica d’abitat. Dins una Provença onte la decentralisacien de 1981 a permés un espandiment catastrofic de l’abitat de’n pertot, mai que d’un considèra que seriá metre d’òrdre dins l’agençament dau territòri.
 
Au nivèu dei ressorsas umanas, la metropòli farà pas baissar lo nombre dei 7500 foncionaris qu’emplegan ara lei intercomunalitats, mai lo regime indemnitari qu’es pertot diferent, promete de braveis embròlhs.

E lei comunas oposadas an pas esclargit l’afaire, coma Ais qu’a repatriat a la Comuna de centenas d’agents (dei Musèus dau País Sestian e autrei) qu’escaparàn a la Metropòli, mai que la Comuna podrà pas pagar.

Es au nivèu financier que la Metropòli se farà veire fragila. Sei recèptas seràn conservadas, que nos fan 60% de son budget, e l’Estat ajusta 50 M€ au canestèu de naissença ai 2,2 miliards de sei dotaciens abitualas ais acampaments de ciutats. Mai 60% dau budget, valent a dire mai de 5 miliards. De raprochar dei 1,5 mds€ de l’Area Metropolitana de Barcelona, capabla de ne’n faire una capitala mediterranea, perqué sei despensas son d’investiments.
 
Es aquí que se pòu demandar se la Metropòli Marselhesa pòu èstre baile d’un desvolopament, amé de diferéncias prefondas entre sei ciutats : Marselha onte 17% de la populacien viu sota lo lindau de pauretat, et Ais la richa onte s’acampan lo vèspre quadres e gentry… que s’entòrnan trabalhar de jorn a Marselha.
 
Lo partatge dei recèptas per faire una politica comuna serà lo subjèct de garrolhas de contunha.

S’aquò deu luchar còntre lei guètos, lei comunas lei mai richas son pas consentas per pagar per aquelei qu’amolonan leis empachas socialas.
 
Serà benleu l’ escomessa màger d’aquela Metropòli naissuda dins lei dolors.

Entre l’abonde espetaclos de manifestaciens porgidas pèr lo Festenau dau Martegue, lo debat tengut lo dissata 26 de Julhet dins la cort solombrosa dau teatre dei Salins s’amerita una atencien especiala.

Convidat pèr lei bailes de l’associacien La Capouliero qu’a la responsabilitat dau Festenau, una tiera de personalitats de tria respondien ai questiens dau jornalista e escrivan Jacques Bonnadier sus lo tèma Lei lengas regionalas, lo bilengüisme, un sujèt d’atualitat.
 
Dos artistas de renomada mondiala, Jean-Luc Jossic dau grope Tri Yann e Jean-François Bernardini dau grope I Muvrini, costejavon lei responsables de la programacien, la majorala Mirèio Durand e lo presidènt de la Capouliero Marc Peron ; Miquela èra aquí dins sa dobla qualitat d’artista e de fondatriça de la Calandreta de Cuers, e l’AELOC èra representada pèr Alan Barthélemy-Vigouroux. 

Lei diferèntei situaciens entre Còrsa, Bretanha, e Occitania siguèron ensin analisadas emé la vista pertinenta d’artistas que son tambèn de militants passionats de la lenga.

Lei fòrças e lei feblessas de chasque relarg siguèron messas au jorn sènsa complasènci, e tamben lei resons d’esperar. N’avèm una de talha au Martegue, monte l’escòla Enric Damòfli, au quartier de Sant Jan, a reçut despuei un parèu d’ans l’estatut d’escòla bilenga : leis ensenhaires qu’an començat lo progèt èron aquì pèr nen temonhar.

Una autra reson autant importanta es l’engajament resolut de la comuna dau Martegue : l’ajonch cargat de la cultura, Florian Salazar-Martin, qu’es tambèn presidènt de la Federacien nacionala dei coleitivitats territorialas pèr la cultura, sueivié atentivament lo debat, larjament convincut coma v’es despuei una passada de l’importanci dau sujèt.
 
Lei cadieras dispausadas dins la cor èron quasi totei òucupadas pèr un publique nombros e passionat que desbordava sus lei sètis dau restaurant vesin, e lo dialògue s’es prolonjat mai de miechora après lo moment previst pèr la fin, e avans la vesprada dau Festivau, maugrat la tentacien dau quadre eicecionau òufrit dins la frescor vesperala pèr l’incomparabla seducien martegala.    

Ecrit dans la graphie dite de Cucuron, village où une équipe de lexicographes a mené un travail de longue haleine avec des agriculteurs locaux au cours des années 1980-90, pour capter le provençal tel qu'il était alors parlé au quotidien. 

Fai trenta ans que crebèt l’uòu lo Pargue Marin de la Còsta Blura, entre la rada de Marselha e lo deltà dau Ròse. « L’originalitat es que lei pescadors l’an vòugut per aparar la ressorsa » nos ditz Frederic Bachet, lo capolier de la pichona còla dau Pargue.
 
Tre lo començament avèm creat un relarg marin aparat a Carri, 85 ectaras, puei en en 1996 avèm fondat la segonda au Cap Corona, sus 210 ectaras. Clafits d’erbiers de posidonias, vertadiers asiles de peis juvenils, que siguèron amenaçats per la pesca au gangui.
 
« Quand avèm immergit d’estèus artificiaus, segur qu’aquela pesca s’es arrestada e que lei peis son mai nombrós e mai diversifiats » assegura Frederic Bachet. « Lo denti s’es entornat, lo mèro es arribat, tota la tiera dei peis de la còsta crèisse tant coma un molon de nomadas de la costiera : lei lops, dauradas e d’autres ».

Un estudi europenc, Biomex, aviá mesme descubèrt que lei peis naissuts dins una resèrva tala coma la Còsta Blura e d’autrei en Espanha, se retròbon dins d’autreis endrechs onte avián despareissut o quasi.
 
« Còrbs e mèros de la Còsta Blura leis an trobats ais illas dau Frieu » nos ditz lo responsable dau Pargue marin.
 
E, se la populacien de pescadors a pas tant creissut, au mens a pas tant descreissut coma alhors.
 
Rèsta an’aquela còla de trabalhar sus la cultura ligada a la pesca. Lei fons marins, una carta va fa veire, pòrtan de noms occitans que son pas conoissuts dei professionaus.
 
Au larg de Carri, un relarg rocalhós se ditz « Katchofe ». « Crèsi que vòu dire chou fleur » nos dison dos salariats dau Pargue. Segur qu’aqueu cachòfle au perfieu particulier ameritariá d’èstre mai conoissut.

Mai monte a passat la TransHumance ? Dins lei carrieras de Castèurainard deguna feda, e pas mai de camèu ! Solament un parèu dins sa veitura que me demanda : « perdon ! siatz d’aquí…que cercam onte es lo camp dei bèstias… »
 
TransHumance, una mena de caravanserai dau siècle XXI es una figura de proa de l’annada Marselha Provença. Deu menar a Marselha despuei lo Var d’un costat, e long dau Ròse de l’autre, jusqu’a Marselha monte arribarà lo 7 de junh, totei lei bèstias qu’an ajudat l’òme a viure au long de son istòria. E la tòca es de lei mesclar ais òmes. Lo Teatre dau Centaure, que baileja aquela escomessa, es una tropa especialisada dins l’espectacle amé lei chivaus.
 
A l’Ofici dau Torisme, vaquí lei emplegadas bèn encanhadas. « Nos an avisats esto matin que se debanariá pas ! La reson ? Pas pron de monde s’es marcat per acompanhar lei bèstias. Que mesprés per leis associacions localas que comptavan dessus ! E tot parier per lei visitors que son venguts ! »
 
Davant lo Centre Culturau, lei joines qu’aculhon lo monde dison, elei, qu’es la crenta que plòuguèsse qu’a anulat la manifestacion màger de la ciutat. Subran ajustan qu’a l’interior l’espectacle en provençau, eu, se debana bèn.

« Amé tot aquò, impossible de ne’n trobar l’orari, » rena un espectactor tant tardier coma ieu… « lo site web de Marselha Provença 2013 rensenha pas sus çò que se fa en lenga nòstra ! »
 
Un còp intrat au Centre Culturau nòu, tot chanja. Vaquí de monde per vos aculhir, per vos endraiar… Li trobam meme Michèu, l’emplegat dau CreddO, nafrat a la camba, que pasmens vos avisa monte son lei plaças lei melhoras per profichar de l’espectacle.
 
Dins la sala sorna e son galinier, un gardian testimonia sus l’escranh que finalament, de viure amé lei chivaus dins lei paluds, li aviá fa una vida de nomada sensa laissar son país. Seguisson lei tèxtes de Delavouët, bèn tròp rarament legits.
 
Nos vaquí dins lo temple de la lenga d’Òc, ben solets a far clantir la lenga demieg leis autras iniciativas de MP 2013. Romieg Jumeau, lo president dau CreddO, a portat l’idèa coma una crotz tot lo temps – longàs - qu’a degut cercar pron de mejans per reussir.
 
Mai ara que la sala bèn clafida es ravida, esquissa una riseta, aquel òme. L’idèa pega au concepte de TransHumance, s’agís d’avivar sus lo pontin l’òbra literari de Mas Felip Delavouët, de Sèrgi Bec, d’Aubanel e de Mistral, entre autres. 

Defila lo bestiari dei bastidas, dins lei filmes qu’a fach lo Cep d’Oc, es evocat sa relacion amé lei trabalhaires de la tèrra, es toteis aqueleis istòrias que s’entrecavaucan  am’aquelei dau bestiari fantastique de Provença, especialament de Camarga.
 
Ansin, après lo gardian e un pastre vièlh que dison sa relacion amé lei bèstias, Andrieu Neyton legisserà l’istòria de la Tarasca tau coma l’escriu Frederic Mistral. Drac e Bèstia dau Vacarès son tanben convocats, e entre doas dichas de ligason de la cantairis Liza, lo Chœur de la Roquette pontua de sei cants l’après dinnada.
 
Lo public sembla urós, que pica dei mans un brave moment a la tota fin.
 
Lo ser la Capouliero dau Martegue farà balar leis afogats de dança. Lo vent que bofeta e la plueja que pluejeta an fach paur ais organisaires, e enluec de la plaça, es lo Centre Culturau un còp de mai que recebrà lo monde vengut per l’unica manifestacion coerenta de Marselha Provença 2013, dedicada a la lenga occitana au nòstre.
 
Mai qu va saup ? Pas aquelei que son anats veire sus lei documents telematiques de l’organisacion, qu’a pas degut pagar quauqu’un per seguir l’afaire e publicar lei messas a jorn. Urosament que dins lei papiers esparpalhats de MP2013 aqueu trabalh fuguèt bèn fach.