« Per que lei lengas menaçadas d’Euròpa pòscan retrobar sa vigor, fau permetre ais enfants lo bilinguisme tre la naissença, per lei rendre aptes au pluriliguisme au lòng de sa vida ». Es l’argument desvelopat lo 23 d’abriu au Parlament Europenc per lo deputat Francés Alfonsi.
 
Lei legeires d’Aquò d’Aquí o sabián despuei lo mes de novembre, quand aviam informat de la mieg jornada consacrada a la lenga occitana au Parlament Europenc an Estrasborg. Despuei l’idèa a madurat, e lo deputat Regions e Pòples Solidàris  a presentat son rapòrt davant la Comission Cultura e Educacion dau Parlament, que presida la democrata crestiana alemanda Doris Pack*.
 
Dins aquela comunicacion, lo deputat còrse a segur regretat que « lei dos darriers quadres financiers plurianaus entre 2000 e 2013 contribuissèron a afeblir la situacion d’aquelei lengas », bòrd qu’èron en diminucion e a demandat que « totei lei mejans pòscan èstre mobilisats per aqueu programa transversau » que regarda tant lei medias coma l’educacion o lo tiatre.
 
En situacion de crisi budgetària – l’Union Europenca cerca lei mejans d’amaigrir son budget – serà segur par aisat d’afectar l’argent necessàri alòr que la Cultura, au contrari de l’Environament, rèsta una competéncia exclusiva deis Estats.

Mai sus un plan teorique, Francés Alfonsi vòudriá a minima que siguèsson reconeissudas totei lei lengas de l’Union, « e non solament lei 23 lengas oficialas de l’UE amé lei lengas minoritàrias que benefician d’un estatut nacionau au dintre d’un Estat ».
 
La definicion dei lengas que devon èstre ajudadas es mai larga per lo raportaire : « son aquelei que, transmessas jusqu’an avuei dins l’Union, fan adonc partida de son patrimòni ». Adonc demandèt  que siguèsse levat lo critèri de la « feblessa de la populacion concernida », e au contrari que siguèsson « eligiblas au programa europenc totei lei lengas sensa estatut au dintre d’Euròpa. »
 
Per lo Parlament Europenc, o fau saber, es pas talament la situacion dei lengas de l’Euròpa dei doge que fa debat. Levat de l’Euskara que fa renar lei deputats espanhòus centralistas, lo Parlament Europenc admete mielhs lo fenomène que lei Parlaments de chasque Estat.
 
Mai la situacion es bèn diferenta en Romania per la minoritat que parla ongrés, o en Estonia onte bolega una minoritat russofòna percebuda coma la votz de l’ancian ocupant e que sei locutors an d’empachas per èstre considerats coma ciutadans vertadiers. E dins l’Euròpa a 27 lei lengas minoritàris son una question mai que d’un còp bèn lorda. Es justament per aquò que la politica de l’UE i es vista coma afavorisairitz de democracia.
 
*li trobam dos deputats francés : l’EELV Malika Benarab-Attou e l’afiliat UMP Jean-Marie Cavada.

Se se fa vèire amé sei dreadlocks e sei labras mauvas, ne’n es pas mens la mai seriosa deis escrivanas finlandesas de nòstre temps, Sofi Oksanen. E sa dubertura d’esperit es pron granda per autorisar la traduccion de son roman Quora despareissèron lu colombs en occitan. Mai dins l’exilh e lo barrutlament de l’istòri lei colombas craïnaràn puslèu que de rocolar.
 
Joan-Pèire Baquié ven tot bèu just de pausar l’ultima pagina d’aquela traduccion, en niçard. L'animator de la vida occitana niçarda a passat de setmanas dins l’univèrs d’aquela joina (es naissuda en 1977) escrivana venguda dau freg, que rescaufarà l’edicion en lenga nòstra.
 
Purga, son roman lo mai celèbre, fuguèt una capitada en librariás l’annada 2008. En Finlanda segur, que 300 000 libres li fuguèron venduts dins una populacion de pas mai de quatre milions d’abitants. Puei reçaupèt en França lo prèmi Femina, e aqueu de la Fnac.
 
L’istòria d'aqueu promier libre èra tota facha exprès per un public occitan. Lei lengas li tenon una granda plaça. Doas fremas an viscut, l’una l’occupacion de l’Estonia per leis Alemands, puei lei Russes. L’autra, mai joina, aviá fugit la Russia a pena desvestida de son passat sovietique mai per devenir una mena de macarèla. Lengas germanicas, finesas, russas … problèmas de la compreneson entre gens que son escartelats entre culturas son la carn d’aquela istòria que fa ressòn amé la vida de l’autora ; Sofi Oksanen es la filha d’un òme que fugissèt l’URSS per viure en Finlanda, onte trobèt sa maire, ela Estoniana.

Sofi Oksanen en 2010 se desseparava d’amé son editor WSOY, maugrat lo succès de Purga. L’autora li reprochava son « amatorisme ». Despuei a fondat son pròpri ostau d’edicion, Silberfeldt Oy.

Se tròba que son traductor francés, Sebastian Cagnoli, es un amic de Miquèu de Carabatta, professor d’occitan a Niça. Es coma aquò que s’endraièt l’idèa d’una traduccion en occitan de Quora despareissèron lu colombs (Kun kyyhkyset katosivat), que l’escrivana presenta coma lo tresen contravent de son òbra romanesca sus l’istòria de l’Estonia.

« Vequí una òbra dont lo sòrt dei pichini nacions dont si mesclan li lengas, fa resson emb’aquela de Niça » que nos disiá Joan Pèire Baquié, alòr qu’a la fin de janvier, nos parlèt per lo premier còp d’aquela escomessa : tradurre, coma l’a fach  Miquèu de Carabatta, una òbra de tria, qu’es un succès au mens europenc. Es aquela escomessa que sedusèt son traductor francés, lo Niçart Sebastian Cagnoli.

Fuguèt tanben l’escomessa dau CREO Provença, que s’estaquèt de mes e de mes an aqueu projèct qu’edita ara, amé l’ajuda de l’Insitut Finés, e una briga dau CG06.

De legir tanben l'article de l'IEO06