Un estiu sensa plueja, e pasmens sensa copadura d’aiga au robinet. Totei o quasi an poscut aigar son òrt o son jardin. Levat lei restricciens demandadas per lo prefèct dau Var, per quauquei comunas « Èra pas la pena ! » segon l’elegit regionau de Tolon Felipe Vitel, que presida la Societat dau Canau de Provença.
 
« Es qu’avèm agut l’astre d’una prima fresca que s’es esperlongada tardier » sotalinha de son costat Maxim Tirman, lo baile de la restanca màger de Durença, a Serre-Ponçon. « Dau còp, la nèu a fondut a cha pauc, e ne’n aviam encara en julhet ».
 
Mai ce qu’èra verai de la Durença, l’èra pas tant dau Verdon, l’autra ribiera importanta de Provença. A la fin de la prima, 250 miliens de mètre cubats èron restancats dins lei obratges de Castilhon, Santa-Crotz e Bimont.  « Tres còps ce que faliá per respondre ai demandas », segon Bruno Vergobbi, lo baile de la SCP. « Era pasmens lo mai feble debit istoric d’aquela ribiera, e a la mai auta de nòstrei restancas, a Castilhon, l’i entrava pas manco dos mètres cubats per segonda l’estiu » que contèsta Maxim Tirman.

Adonc un bilanç contrastat. Mai, tabic tabòc , la Provença aurà pas patit de la set. « 40% dei Provençaus bevon l’aiga dau Canau de Provença » rementa Felipe Vitel per ne’n dire l’importància. « E totei lei Sestians per exemple » ; alòr que, dins Var, aquela aiga, per l’ora, es de complement. Deman l’aiga de Verdon l’i arribarà mai, amé d’agençaments de contunha, e un canau que destaparà a Santa-Maxima dins quauqueis annadas.
 
Mai es lo biais de prevèire que leis actors avançan per explicar lei resons d’un estiu sensa plueja e pasmens sensa set nimai sensa empacha per l’agricultura. Au Canau de Provença, un centre de telegestien ditz coma se debana l’ofèrta e la demanda de tot plen de praticas , de detz minutas en detz minutas. A EDF, espinchan tota l’annada lo nivèu de nèu, la temperatura, e ne’n tiran de consequéncias sus lo biais de largar mai o mens d’aiga dins lei mes cauds.
 
« Afortissèm nòstrei obratges e venèm de durbir una sèrva a Vauginas, onte 3000 mètres cubats devon assegurar l’aigatge de tèrras qu’èron rèn que de vergiers a l’adrech dau Leberon » rementa Felipe Vitel. Desenant s’i farà tanben de blat o de lieumes sus tres cent cinquanta ectaras. E es qu’una partida d’un malhum d’obratges que la SCP es en trin de malhar dins la Vauclusa.

Se parla, ara, d’aigar lei vinhas dins Var. « Mai au gota a gota, que la societat pratica deja l’aigatge sostenible » insista Bruno Vergobbi.
 
Amé EDF es diferent. La tòca de la societat es pas de provesir l’agricultura, mai un contract de 1959 resèrva au Ministèri de l’Agricultura 200 miliens de mètras cubats de la resèrva de Serre-Ponçon, que devon aigar lei tèrras de Provença. « Aqueu volume reservat fai uech mètres d’ auçada ; dau laus de Serre-Ponçon, onte avèm d’autreis obligaciens per lo torisme locau » explica Maxim Tirman. « Mai aquest estiu avèm pas agut besonh de renegociar amé lei chambras d’agricultura, bòrd que l’aiga mancava pas », que bofa, aleutjat.
 
Mai totei se demandan se, am’un autre estiu de secaressa, podrián cantar la muma cançon. La SCP vòu vendre son aiga ai comunas varesas onte la populacien decupla d’estiu, e ais esplechas viticòlas totjorn que mai. Maugrat l’arribada massiva d’energias renovelablas en Provença, premier dins la Vau de Durença, Maxim Tirman nos l’afierma, aquò aurà ges de consequéncia sus la gestien de l’aiga d’aquela ribiera : « Lo solèu es capriciós, e sabèm pas se reservar pron d’electricitat per la relargar quand la demanda s’enaussa. Leis restancas, elei, pòdon èstre mobilisadas en detz minutas per aquò. Juegan pas parier e ne’n aurem totjorn de besonh ! ».
 
E totei de pregar per que la secaressa arribe pas mai en 2017. « L’ ànsia es d’aver d’annadas de secaressa a-de-rèng  » que dison totei d’un biais o d’un autre.

Totei lei pluejas que s’escolan ai rocàs de l’adrech de Venturi podrián abeurar deman de Provençaus totjorn que mai nombrós.
 
Es que, dau Reganhàs e de Venturi fins qu’a la mar, a 400 m sota tèrra, de miliens de mètres cubes vanegan.

"Pensam que vaquí una ressorsa de bèla qualitat, que podriam utilisar s’un jorn avèm un auvari amé nòstreis installaciens » pensa Jaque Béraud.
 
Cap de projècts a la Societat dau Canau de Provença, l’engenhaire espèra ne’n saupre mai sus aquela ribiera sosterranha, descubèrta dins leis annadas 1900 per de minaires.
 
 Am’aquela, una rompedura de canalisaciens vèrs Marselha, o una pollucien de la restancassa   de la Vau Dòl qu’abeura la mitat de la granda ciutat, auriá de consequéncias minoras.

Un milien e mieg de Provençaus podrián ne’n beure entre Marselha e Tolon, s’una empacha subreveniá. Mai per lo moment, l’important es de saupre s’aquela es vertadierament de bèla qualitat, e d’un biais duradís.
 
« L’avèm pompada tot l’estiu 2014, per la remandar dins un riu locau, lo Verdalai, que se gita dins Larc  » que nos ditz Jaque Béraud. « Au mens podèm dire qu’am’aqueleis aigas, l’estivatge de Larc siguèt sostengut ! » que perseguís.
 
L’aiga dessota Venturi auriá de bònei qualitats mineralas e una temperatura de 18°. Auriá favorisat lei gamarras, de carambòts minuscules que sinhalan la bòna qualitat d’una aiga.
 
Mai fau benleu pas anar tròp lèu, bòrd que de questiens se pausan, per lo cercaire expèrt deis aigas mineralas dau BRGM, Felipe Vigouroux. L’organisme de recèrcas geologicas francés es un partenàri d’aqueu projèct  que dison ARK, e se vòu pas tant optimista.
 
« Segur que devèm s’assegurar de ce que se debana a tèrme lòng » qu’insista ; « possible que d’aigas se mesclan que son pas totei de la mema qualitat ».  En causas, leis aigas que s’auçan, a chapauc dau trefons dei minas carbonieras de Gardana.

Despuei 1993, la produccien de carbon se fa plus, e totei lei sorsas sosterranhas envaïsson lei kms de galariás que s’enfonsan fin qu’a 800 m sota tèrra. An’un moment, aquelei, cargadas de linhita, pòdon ben rescontrar leis autras, netas après qu’an percolat la tèrra roja de la plana dau Cengle.
 
Adonc lei modelisators auràn de pan sus la canissa en 2015. Li faudrà saupre s’aquela ressorsa serà neta, de lònga e d’un biais segur.
 
S’es lo cas, aqueleis aigas que s’escolan uei podrián « representar 40% de la consomacien marselhesa quotidiana», segon Jaque Béraud.
 
A l’ora d’ara, bòrd que leis aigas de Durença e Verdon provesisson Marselha am’una bòna aiga, la resèrva de Larc seriá ren qu’un recapti , una assegurança de posquer dispausar d’aiga, per exemple au moment que lo Canau de Provença deu subir de chantiers de mantenença.
 
Aquò raja au bornèu ! 

Vaquí 132 panèus fòtovoltaïcs, pausats sus un encastre que s’apiela d’un costat e de l’autre dau Canau de Provença, a Rians.
 
Tot alentorn, lo damier dei tèrras a facturar , jaune e vèrd, amé sei regas d’un vèrd prefond, que màrcon lei ribas enaubradas dei rius. Aquélei tèrras, li aurà degun productor d’electricitat per lei desrabar, coma l’an fach a La Barben (13), fa dos ans, amé de centena d’ectaras de garrigas plenas de biodiversitat.
 
La Societat dau Canau de Provença amé lo CEA, dins lo quadre de la Ciutat deis Energias, experimenta aquí tota mena de materiaus fòtovoltaics, que s’agís de refrescar am’aquela aiga. L’operacien li díson Canalsol.
 
« Refrescats, son rendement seràn melhor, va sabèm » nos ditz Bruno Vergobbi, lo director de la SCP. « E s’aquò marcha, dins un an, podrém prepausar tecnicas e materiaus a nòstrei partenaris a l’entorn de la Mediterranea. »

Deman, lei canaus agricòlas de Provença, dau Marròc o de Tunisia se podrián cubrir de panèus negres, que respectaran lei tèrras agricòlas e provesiran lo monde en electricitat renovelabla. Vaquí l’enjuec.
 
Tres societats an testat sei panèus a Rians. L’una es marselhesa, Dual Sun, e presenta una noveutat dei bèlas, que sei panèus son soples. Ideau per cubrir d’un biais leugier de kms de canaus. E una autra societat provençala, Optimum Tracker, assaja un procediment d’acompanhament de la corsa dau soleu.
 
Refrescats per leis uns dessobre, per leis autres dessota, per lei tresens amé la sola frescor passiva de l’aiga que raja sota aquela teulissa, lei panèus prodúson l’electrictat e son rendement es carculat.
 
« Sabèm dejà qu’amé un km lineari, la produccien d’electricitat seriá d’1,8 GWh l’an » nos ditz Joan-Luc Martin, dau CEA. EDF lei crompariá per 130 000 €, « mai nos fau saupre s’es interessant, pron rendable, que segur li aurà un cost d’investiment, puei d’esplecha » qu’ajusta, fisançós .


Dejà la SCP produse d’electricitat amé lei turbinas de sièis micrò-centralas sus sei canaus, e son director l’afirma : « tot ce que mescla l’aiga e lo soleu per faire d’energia nos regarda ».
 
Lei resultats de l’experiença son prevists per la fin de 2015. Puei serà temps de quichar l’interruptor.
 

Amé lo rescaufament climatic, l’aiga vendrà a mancar, bòrd que se consoma mai qu’aièr. E gerir lei ressorças seriá una solucion. Mai que d’un pensa d’utilisar leis aigas usadas , e tota una tiera d’estudis vòu veire s’es possible en Jordania o au Marròc, mens en Euròpa.
 
Pasmens es ce qu’assajan quauqueis païsans de Moissac, una comuna de pas manco 300 abitants, banhada per la Bresca dins lo relarg d’Aups (83). Per aquò an trobat l’ajuda de la Societat publica dau Canau de Provença.
 
« Per astre, la comuna a pas espandit son urbanisme e a poscut gardar sei tèrras. E coma aquestei son pas aigadas autrament que per la plueja, segur qu’èra interessant de li adurre una novèla ressorça » que ditz Jaque Beraud, qu’es encargat dau projèct per la SCP.
 
Aqueu seriá d’endraiar l’encaminament deis aigas, au destapat de l’estacion d’espurgacion de la comuna pròche de Regussa, fin qu’ai tèrras a facturar, aperaquí a dos quilomètres en debàs. L’aiga passa dejà sus de pendas doças onte « l’èr, l’escambi entre micrò-organismes d’aqueleis aigas cargadas, e d’autrei que vènon de la natura, autanben lei rais ultra-violets de la lutz, se jonhan totei per espurgar d’un biais naturau aqueleis aigas. Pron per lei reütilisar per l’irrigacion ».

Se trata pas mai que de 500 mètres cubes per jorn, mai podrián aigar quasi 50 ectaras (la superficia de 50 terrens de football) de lieumes, de vinhas e tanben de prats, « amé de polits apòrts d’azòta e de fosfòre, precisament ce que demanda lo plantum » ajusta Jaque Beraud.
 
Se per lo moment s’agís d’un acòrd entre la SCP, que mobilisa sei mejans d’analisi, e d’agricultors qu’adurràn sa man d’òbra, l’Agènci de l’Aiga podriá apondre d’ajudas, coma lo ministèri de l’Agricultura.
 
Amé de resultats d’analisis favorables, s’agiriá puei d’organisar la restanca d’aqueleis aigas, avant que tomban dins la Bresca ; puei de lei distribuir dins lei tèrras.
 
« L’enjuec es clar, s’agís de ben menar l’afaire per ne’n faire un sistèma reproductible alhors. Amé lo chanjament climatic, seriá una conoissença benvenguda dins mai que d’una comuna ».
 
L’ajuda dau Canau de Provença se fa dins l’encastre d’una convencion entre SCP e Pargue Naturau Regionau dau Verdon. 

Am’aquela convencion de partenariat, signada lo 19 de junh entre lei doas entitats, la SCP adurrà chasca annada d’aquí 2020, 300 000 € ai comunas dau Pargue, premier per crear o ameliorar doge estacions d’espurgacion d’aigas.
 
« De comunas coma aquelei d’Auta Provença son lo bacin d’aigas de tota la Provença urbana e poplada de la riba de mar, e devèm pas pagar solets la bòna qualitat d’aqueleis aigas » que nos declara Jaque Espitalier.
 
Lo premier cònsol de Quinson e vici president dau Pargue de Verdon, baileja una comuna de 80 abitants l’ivèrn, e de dètz còps mai l’estiu, pròche dei lacs de Verdon, que pòdon veire passar, li a de jorns d’estiu, jusqu’à 30 000 personas.