Avetz jamai assajat de vissar am’un tornavitz  d’un mètre e mièg ? E de va faire a cinc mètres d’aut ? E au mai pròche d’una linha electrica que vos fa passar quàuquei 20 000 vòlts ? Dejà sembla pas tant facile…

Pasmens vaquí lo quotidian de Patric Lemessager, l’agach professionau ben amolat per lei kms de linhas qu’aqueu cap de chantiers amolona.

« Per ieu s’agisse de pausar sus nòstrei linhas de candèlas anti-rapaces ; aquélei menas de « V » que dévon entrepachar leis auceus de s’i pausar ».
 
Despuei lo matin, lo vaquí amé sa còla de blu vestida, sus un draiòu dau Pueilobier, a l’adrech de Venturi. Aquí pàusan son materiau, d’empachas a rapaces.
 
Es un afaire de vida o de mòrt per leis auceus de rapina. « Leis arpians, meme lei mai pichons, an una envergadura dei bèlas » qu’ajusta Alan Clermidy.

« Quand s’enàuran, te desplégan seis alas, e se per malur tòcan tot d’un còup doás linhas, lei vaquí torrats  ! »

Aquel afogat d’auceus es un dei militants de la Liga d’Aparament deis Auceus (LPO en francés).

Mai eu es tanben un electrician retirat, que, segur, pòu jutjar dau gaubi de sei collègas mai joines.
 
Lo rapace li agrada mai que mai de se pausar sus lei pilònes electrics, que siégon de bòsc o de betum, per tresplombar son territòri de caça.

E, dins aqueu relarg, li trobarem l’aigla de Bonelli. Una raretat en França, mai pas tant dins lei Bocas-dau-Ròse, onte l’espècia s’espandisse.

« Èron 13 pareus fa dètz ans, e ara li son 17 ! » aponde Alan Clermidy. En veritat es la mitat de l’efectiu francés.
 
S’en fau pas espantar pasmens, bòrd qu’es enebit de lei caçar, e qu’en mai d’aquò aquela aigla pichona manja de tot : ratas-cortas, coleoptèrs o lagramusas.

« Fau dire qu’aquí la biodiversitat es dei bèlas ! ».
 
Pasmens pòu pas suportar d’èstre tresplombat, alòr pòu fugir lo territòri…Méfi lei delta plane !

ERDF es en convencien amé la Liga despuei mai de dètz ans, e a cha pauc « neutralísan » lei bigas.

N’i a ja agut 732, mentre lei 1750 que lei benevòles de la LPO avián identificats coma « a risc ».
 
De son costat, la còla dei « trabalhs sota tensien » de Patric Lemessager, a miegjorn ven de se n’en faire un quilomètre e mièg au Pueilobier.

I trabalhàvan despuei l’auba.
 
E, coma per lei saludar, vaquí qu’un faucon se pausa tot au cimeu d’un dei pilònes encara liures de « candèlas anti rapace » que son a vissar.

Dins son bèc esquicha un limbèrt dei gròs. Lei ornitològues se jítan sus sei pòrtavistas, dau temps que leis electricians, élei, se fan una visiera mé la man.
 
Lo mestier, de còp que li a, vos resèrva de bèlei causas.

Circaète Jean-le-Blanc = Aigla-blanca testolassa
Milan noir  = Bèc-de-lesena blanc
Bondrée apivore = Boundrèia Rossa
Autour des palombes = Esparvier astor
Busard Saint-Martin = Tartau (ou tartaràs) dei blancs
Busard des roseaux = Tartau (ou tartaràs) dei paluns
(aqueu, au countrari deis autres, que migran, fa son nis a la Mar de Bèrra)
 
Grand Duc d'Europe = Gròs dùgo barbajan ou grand duc
(un arpian de nuech, que resta au meme endrech)

Article rédigé en provençal maritime avec les suggestions lexicales de Reinat Toscano, professeur certifié.
 
 
Tóteis aquelei noms d’auceus figúran dins l’obratge "Oiseaux remarquables de Provence", ed. Delachaux et niestlé, coll. "Les références du naturaliste". Un grand mercé a Viveta Delvoye, de la LPO dau País Sestian, per son lexic.

Bauç vertiginós, rocàs rojas sus fons de valada verda e blava…lei gòrgas de Daluissa, dins la valada auta dau Var, es una belòia que trelusa sus mila ectaras, escondut de la plana dau Var tala que la conéisson lei agençaires dau territòri, que la vòlon curbir de bastiments industriaus e autrei relargs d’entrepresas.
 
Lei Gòrgas de Daluissa venon tot bèu just d’èstre classadas coma Reserva Naturala per lo Consèu Regionau. E se lo president n’en sarà un cònsol deputat UMP, Charles Ange Ginesy, son bailejament sarà fisat a la Liga de Proteccion deis Aucèus.
 
« La fauna es pron richa aquí, e particulara estènt que lei gòrgas son prefondas, qu’afavorisan de bèstias qu’aiman l’aiga e l’ombra » nos ditz lo delegat de la LPO, Benjamin Kabouche. « S’i tròbon *en particular doas espècias de cacalausas endemicas que son aquí e enluec ». Lei rata-penadas son nombrosas e variadas.
 
Aquel exemple de proteccion illustra la politica dau Consèu Regionau favorabla a la biòdiversitat, monte s’agís de reservar de crosieras entre d’endrechs monte aquela biòdiversitat es polida. Dison de « tramas » verdas e blavas, segon que se tròbon* en mitan terrestra ò aquatic.
 
Lo 16 de novèmbre, lo monde dei aparaires professionaus de la biòdiversitat èron accampats a l’Ostau de Region de Marselha, per parlar de l’estrategia regionala d’aparament de la biòdiversitat, justament.

An pagat un baromètre de la natura a la revista Terre Sauvage, qu’a donat lei resultats. Aqueu nos ditz que lei bòscs ganhon d’espacis, mai qu’es perqué l’agricultura cala ; e  subretot que la Provença Aups e Còsta d’Azur es una « mosaïca unica de paisatges », un « hot-spot » coma dison, un ponch caud de la biòdiversitat, que son una desenada en mediterranèa, amé lo nòrd de Libia, lo Liban, la Grècia o la Sardenha…de protegir còntre totei lei temptativas d’artificialisar.
 
Justament, es aquò lo dangier. Coma es atractiva la Provença, lo monde e leis investissèires assajan de s’i amassar e d’i menar de projèctes d’agençaments totei mai destruseires  leis uns que leis autres.
 
Un esquèma regionau de la biòdiversitat deu s’elaborar lèu. Lo diagnostic es dejà establit despuei l’estiu passat, discutit au dintre d’atalhiers territoriaus amé d’elegits e d’aparaires de mestier. Ara s’agis de discutir, d’un biais tecnic, lei mejans d’aparar la bèla diversitat de nòstreis ecosistèmas, e de decidir de mesuras concrètas per i capitar.
 
Devriá se far au mes de fébrier 2013. La tòca, coma ditz Tomas Fourest, lo capolhier dau servici Natura a l’Agència Regionala de l’Environament, es de saber « coma bastir una relacion a beneficis mutuaus entre la societat e la biòdiversitat ».
 
Darrier toteis aquelei paraulas, li a la consciénça deis autoritats politicas regionalas que devon far vèire ais aparaires que son trabalh es valorisat, e ais elegits regionaus secutats per leis efèctes de la crisi que la biòdiversitat pòu provesir d’emplechs.
 

« Es nòstra assegurança vida per l’avenir » pòu dire Annick Delhaye, la vici presidenta ecologista dau Consèu Regionau, delegada a l’environament. E son collèga, tanben ecologista e president de l’Arpe, Crestian Desplats, d’apondre que «nòstra economia e nòstra coesion sociala son leis enjuecs deis decisions que prenèm per la natura ».
 
Au printemps de l’an que vèn leis Provençaus saupran coma sa Region aurà resistit « a la pression fòrta per un retorn  a un productivisme esclairat » coma lo ditz Marie Bouchez, conselhiera regionala socialista, e la delegada ai Pargues regionaus.
 
Mai dins tot aquò se podèm demandar coma sarà partejat aquela vòlha per la natura, am’una populacion que tròba pas plaça dins aqueu processus de decision, e qu’es en generau taraudada per l’ancia naissuda de la crisi economica.
 
Segur que la responsa sarà dins lei perspectivas d’emplech ò d’activitats economicas que vendran de la valorisacion de la biodiversitat. A seis aparaires de faire la demonstracion e de la far partejar.

Article écrit en provençal rhodanien avec le regard de Guiu Garnier