L’ongena jornada de mobilizacion còntra la Lèi sus lei retiradas, lo dijòus 6 d'abriu, a acampat entre sièis cent mila e dos milions de manifestants dins una cinquantena de vilas francesas. Una particularitat d’aqueu movament es que, d’ un latz lo monde manifesta mai dins de regions determinadas, e d’un autre latz que la mobilizacion es fòrta dins de vilas mejanas. A vèire lei cortegis onte mai que mai de retirats venon sostenir lei trabalhaires, se pòu comprendre que la proximitat juega per lo nivèu chifrat d’aqueleis acamps contestaires.

 

Amb aquò se’s vist que lei regions Bretanha, Occitanie e lo Vau de Lere son aquelei onte s’acampan lo mai de manifestants. Fau vèire que dins lei Pireneus Atlantics per exemple, li a agut fins qu’a 2,04 % de la populacion dins la carrièra segons un comptatge fach durant tot lo mes de març. A contrariò a Niça « solament » 0,5 % de la populacion deis Aups Maritimas avian manifestat dins la mema pontannada … ce que fa pasmens ja cinc mil cinc cents personas, es a dire una manif ja onorabla.

 

Lei medias importants (es a dire que siegue son publics, siegue apertenon a de gropes capitalistics) dison a chasque jornada que lo monde manifestant son totjorn que mens. Pasmens, sus lo terrenc, nòstrei legeires que nos parlan despuei Foish, Nime o Tolon nos dison lo contrari. Es una marca d’aqueu movament d’amplor jamai vista despuei 1995 que provoca una batèsta mediatica.

 

E tanben una tension monumentala entre policia e manifestants, policia e chormas radicalas, e tanben entre chormas radicalas e manifestants, coma a Foish per l’ongena jornada, onte una còla jugava la provocacion am’una deputada PS e son entorn. Tot bèu just elegida còntra una candidate LFI, la PS Martine Froger siguèt estat escarnida per una part dei manifestants, li demandant de quitar lo passa carrièra, apielant sa demanda de crits.

 

Après onge jornadas de manifestacion e una opinion publica encara defavorabla a la Lèi, la premiera ministra a demandat que siegue pas « umiliat » lo monde sindicau, per sa desfacha. E semblava pas d’umor ! De son costat, e despuei la China, lo president Macron a negat que lo país patesca una crisi democratica, coma l’aviá dich lo pòrta votz de l’intersindicala Laurent Berger. Emmanuel Macron demora drech dins son biais de pensar que siguèt elegit amb un programa e que, barlinga-barlanga , l’aplicarà.

 

La crisi democratica, segons lei sindicats, es naissuda dau biais d’adoptar la Lèi, sensa vòt dau Parlament, mai amb una dispausicion particulara de la Constitucion, l’article 49.3

 

Justament, lo Consèu Constitucionau deu dire son avejaire lo 14 d’abriu. De vèire ce que ne’n sortirà. Esperant aquò l’intersindicala a ja cridat an’una dogena jornada, lo 13.

Organisar o non la votacion per lei Regionalas e dei Despartamentalas dei 13 e 20 de junh venènts ? Finalament serà remandat...d'una setmana, oficialament per ganhar quauquei miliers de vaccinats mai, en realitat chasque observator pensa que l'unica vertadièra rason es de sauvar la fàcia de l'Estat.

 
Es lo malhum de movaments regionalistas Régions & Peuples Solidaires que pausava disabte passat francament sus la taula la rason qu’ enlanha : “a sièis mes de l’eleccion presidenciala, lo risc de telescopage es ben reau. Alòr leis eleccions Regionalas e Despartamentalas serián plus qu’un torn d’assai desconectat deis enjuecs territoriaus” escriu Gustau Alirol, lo president occitan d’aquel acamp de partits justament territoriaus…

 
L’argumentacion d’aquela còla de monde regionalistes ameritava d’èstre entenduda : dison que l’estiu seriá pas lo moment d’assajar de parlar amé leis elegeires, e que la crisa sanitaria nos a apres que lo pièger èra jamai darrier nosautres… tota ben engatjada que siegue fins finala la campanha de vaccinacion sabèm pas ce que serà la situacion en
setembre. Lei marridei sospresas siguèron sempre au rendètz-vos dins aquel afaire, e despuei mai que d’un an.

 
E R&PS de dire que leis escrutinhs espanhòus e alemands de l’ivèrn siguèron pas causa d’un reviure de l’epidemia. Alòr perqué pas donar d’astre a la vida democratica, ben enfectada despuei tant de mes, d’estats d’urgèncias en acantonaments ?

Seriá pas incompatible, per Gustau Alirol, amé la seguretat dau monde qu’aniriá a votar dau moment que siegan “reforçats lei mesuras que permetan tot d’un còp a chasque tiera de faire campanha d’un biais equitable, e d’assegurar per chasque ciutadan la possibilitat de participar, en tota seguretat, ais escrutinhs”.

 
Amb aquò mai o mens lo president de R&PS rejonche lo biais de pensar de Regions de France, lo malhum dei Consèus Regionaus, qu’a publicat fa pauc un comunicat reborsier per dire son maucontentament dau biais dau governament.

 
Trantalhava pas per pausar la question d’un biais que retrai ben an una afiermacion : “remetre leis eleccions : revirada de l’estrategia vaccinala o carcul politic ?” Amb’aquela reunion dei 18 Regions de França, lo discors es puslèu carrat : “en luec de demandar ai cònses de qualei mejans vòlon per assegurar la votacion, lo governament lei fa responsables de la data de l’escrutinh que pasmens la Lèi l’a fixada, e qu’es una chausida de sa pròpri responsabilitat”…. “En realitat lo governament a pas fisança dins la capacitat dau pòple a renovelar democraticament leis assembladas regionalas e despartamentalas que menan de politicas essencialas per lo quotidian e l’avenir de nòstrei conciutadans”.

E pauc aperabans, son dètz entre aquelei presidents de Regions, tant de gaucha coma de drecha, qu’avian escrich qu’es pas “au consèu scientific d’acantonar la democracia”. Es clar. Renaud Muselier (LR, PACA), François Bonneau (PS, Centre-Val de Loire, Valérie Pécresse, (ex-LR, Île-de-France, Xavier Bertrand (ex-LR, Hauts-de-France), Carole Delga (PS, Occitanie), Christelle Morançais (LR, Pays de la Loire, Hervé Morin (Les Centristes, Normandie), Alain Rousset (PS, Nouvelle-Aquitaine), Laurent Wauquiez (LR, Auvergne-Rhône-Alpes) et Ary Chalus (Guadeloupe unie/LREM, Guadeloupe) parlan de “manòbra”. Sensa va dire vertadièrament, vòlon de l’escrutinh en junh, coma l’aviá volgut la Lèi votada en fébrier (Lèi n° 2021-191 du 22 février 2021).

 
Segur lo carcul politic es present dins aqueu biais de faire. Lo president de Regions de França, Renaud Muselier, es en meme temps aqueu de Provença Aups e Còsta d’Azur, rebatejat “Sud”. Auriá l’astre de ganhar en junh, amé l’ajuda de son ancian concurrènt Cristòu Castaner, encara que la drecha s’estraça a l’ora d’ara per saupre se seriá alligat amé LREM o non. Mai en setembre benlèu que la drecha se seriá chausit un autre baile…

 
Vòtz de discòrdia, aquela de l’autre gròs pes de la politica provençala, Crestian Estrosi, eu ancian president de Provença, s’èra dich favorabla a un remandadis de l’eleccion, que deuriá poder se faire un còp que la majoritat dei Francès serián vaccinats. Fau dire que Niça es estada mai tocada per l’epidemia, mai tanben que l’estrategia de son premier cònsol es, aquela, francament macrocompatible.

Luenh dei percors politicians demòra l’enjuec màger : la democracia es entre parentèsis despuei ara trege mes, e lo poder se demanda coma durar alòr qu’a tant mau gestionat la crisi. E justament l’elegeire podriá li demandar concretament de còmptes.

 
Mai alòr l’escrutinh regionau seriá estat vertadièrament pas mai qu’un preludi a la presidenciala. Daumatge per la politica territoriala de nòstreis elegits regionaus.

Dau tèmps que desancantonan, a chapauc e sota contraròtla d'un pichon comitat fosc, lo meme que decida per sèissanta sièis milions de personas d'un biais quasi dictatoriau, es l'arsenal legislatiu que se refòrça. Aquela França onte tot se fa en pichon cenacle sensa que la populacien pósque dire son avejaire, ne'n volètz, de veritat ?


 

Adonc lo desacantonament, sota contraròtle estrech, se's endraïat : podètz, après un mes a passejar dins vòstre km coma dins una cort de presonàssa, vos cercar un pauc de còla o de bòsc, ne'n acabar 'mé lo quartier grisàs, l'environament urban.

Es pas tant la règla que m'agrada tant pauc. Fau ce que fau : la pauretat de l'espitau public se's bastida, se pòdi dire, au lòng dau tèmps ; aqueu tèmps pas benesit, a començat vèrs 2005, quatre presidents caminan sus lo meme draiòu totjorn que mai estrech, aqueu de nòstrei possibilitats de ben gestionar la santat. Seriá pas just de ne'n faire pesar la carga sus lo solet Emmanuel Macron.

Mai aquéu, quora a desclarat una mena d'estat de guerra, en març passat, sabiá ce que fasiá ; coma un estat major en tèmps de conflict se's emparat de totei lei poders, e nos a bailèjat, un pauc coma s'eriam non de militaris, mai de presoniers de guerra, am' un tractament mai dolç. 

E coma a la guerra li a de mòrts e que lo generau decida quau sacrifiar, vaquí qu''aquelei que nos an educats, aquelei que nos an fa crebar l'uòu, quora per malastre, èran dins d'instituciens, aquelei siguèron lei sacrifiats. E avian pas lo drech de va vèire ! 

Lo resultat l'avèm : ges de mejans suplementàris despuei lo premier desacantonament, ges de plan ambiciós, ges de plan simplament, de restabliment de nòstre sistèma de santat, ges de plan de formacien d'infiermiers, ges de revalorisacien franca d'aqueu mestier...ges de...Siam devengut lo país dau "ges de..."

E mai que tot, una limitacien duradissa dau drech sagrat entre totei dei societats democraticas, lo drech d'anar e venir, fondamentau am'aqueu de la proprietat. Disi ben d'un biais duradís. 

E pasmens lei rasons dau reviure de la pandemia, nos son conegudas : l'estiu passat, segon l'Institut Espitalier Mediterranèa (IHM dau professor Raoult) que leis a sonhat, sabèm quau a transmes la covid : son de viatjaires : marin, vacanciers, imigrants tornan de visitar la familha au país e tornant per infectar la familha ela demorada au nòstre...

Sembla que la solucien neozelandèsa : confinar non pas lo monde mai lo país, faire coma Venècia dau tèmps de Casanova - acantonar en quarantena estricta - e laissar lo monde liure au dintre, aquò l'Estat s'i èra refusat.

Mai despuei lo començament d'aqueu bilhet, vos disi que l'Estat a decidit...Aquò es lo pecat tarrible dei bailes francés ; decidon de tot, de tot per totei. Un comitat de benlèu quinge personas : lo president tot potenciós que la Constitucien vòu, son premier ministre, benlèu quatre de sei collègas, e lo resta en conselhiers desconeguts o quasi, totei metges amé de preocupaciens de metges, decidon per l'ensems de la populacien nòstra. Es lo pecat originau e capitau d'aqueu país. 

Au long de totei aquelei mes qu'avèm vists ? Nòstrei premiers cònsols, dins l'inmensa majoritat, meme lei mai estenchs, siguèron pròches de preocupaciens de seis ciutadans. Elei an sachut provesir mascas e visièras, organisar lo desplaçament public, e mandar a l'ostau dei vielhs d'ajuda. Vos avèm parlat de nòstre estampaire reciclat en fabricant de visièras e emplegant per quauquei mes lo personau d'un provesaire en dangier de faillida per rason de pandemia ? E meme la premièra consola d'Ais, que pasmens es pas de meis amics politics, li fau reconéisser que tre debuta d'abriu nos aviá donat lei mascas que mancavan tant.

Lo pecat francès, amics legeires, es aquel esperit centralista aligat amé l'economia liberala, e mai que liberala : un país onte un comitat tant pichon pòu tot decidit se trufant dei deputats qu'avètz elegits, e s'assetant sus lo cònse que tanben avètz elegit. Aqueu pecat originau francés e mai que mai de la cinquena Republica, totei ne'n patissem.

Lei decisiens francas d'un òme aurián evitat encara mai de mòrts ? Lo bel afaire. Encara avèm pas comptat lei depressius que jamai aurián degut l'èstre, lei endecats laissats dins la solesa, lei vielhs qu'an solament sachut ajudar de morir, l'Estat, lei cancèrs pas sonhats, e tota una tiera de patiments qu'a chapauc descubrirèm.

La preson se fa una briga pas tant dura. Tant mielhs, mai lo sistèma que l'a instituit, aquéu, avèm de va canviar, prefondament.

Perqué, ara es evident, lo poder en França a considerat que sèissanta milions de ciutadans èron pa'ncara majors.

E pasmens son resultat siguèt, e es, simplament lamentable.
 

L’incèndi qu’a devastat per partida la Catedrala Notre-Dame de Paris diluns 15 d’abriu vèrs lei sèt oras dau vèspre questiona tota la França sus la plaça restanta dau religiós dins la societat dau siècle XXI, sus lo suenh portat per leis autoritats au patrimòni materiau e sei trias de finançament, mai tanben sus lo biais de l’intelligentsia de considerar que tot ce que se debana a Paris merita la prioritat de la Nacien.

L’error seriá de considerar, pasmens, que Notre Dame es un afaire parisenc e pas mai. Seriá la muma desaviadura que de vèire l’Acropòle d’Atena o lei pèiras dreiçadas de Stonehenge coma un afaire estrictament nacionau dau sieu. Notre Dame de Paris siguèt un faròt, en particulier deis arts, e mai de la musica, qu’a dardaiejat de’n pertot a mai que d’una epòca.
 
Es de se rementar qu’a l’edat mejana, es ailà que siguèt reviscolada tota la musica europenca. La catedrala bastida en dos siècles a partir de 1163, assostava una escòla de cant que faguèt flòri en Euròpa puei ; inventèron, lei mèstres, un ritme ternari que provoquèt un renovelament probable de la poesia an’aquelei temps e la faguèron mai rapida. Se la màger part dei mèstres nos es desconeguda, d’escrichs anglés dau temps nos rementan quauquei noms, coma aquelei dei mèstres Leonin, Pérotin e Le Chancelier. 
 
E lo raionament s’arrestava pas aquí, bòrd que lei cants religiós sortits de Notre Dame, tre lo parvís siguèron adaptats en cants populàris. Aquelei viatjèron benlèu lòng dau Ròse fin qu’en Avinhon onte, nos rementa Guiu Laurent, dei Fèstas d’Orphée, un cèrt Nicolas Saboly leis adaptèt en Novès provençaus « que va son per l’unica rason que lo pòple se leis es apropriats sensa se demandar d’onte venguèron ».
 
Aqueu patrimòni de totei, degun podrà mai lo cremar coma la sageta de la catedrala. Mai un còp dich que la memòria soleta nos consèrva lo patrimòni, fau ben pausar lei pès sus tèrra. E dins lei recalius de Notre Dame, lei questions creman. 
 
Patrimòni de totei, mai de pagar totei ? « De centenas de milliens d’€ », dison lei professionaus dei Bastiments de França , mai ne’n sabèm pas mai, alòr que lei pompiers assajan de sauvar lei telas de la catedrala, ara clafidas de cendres e de l’aiga que leis a sauvadas. Sa reabilitacien agreujarà fòrça la factura. Deguna assegurança per aqueu tipe de tresòr, que l’Estat ne’n es proprietari, adonc en teoria nosautres, totei.
 
Pasmens chausissèm pas, totei. En particulier la politica d’economias de tot biais que tanben pertòca lo patrimòni, amé de consequencias catastroficas. L’Estat siguèt pas present, a part a travèrs lei obligaciens de l’Arquitecta dei Bastiments de França, per reviscolar lo patrimòni bastit dau vielh Marselha… Dos immòbles escrancats en novèmbre 2018, uech mòrts e cent cinquanta autres ostaus qu'espèran dins aquela vila l’argent de l’Estat. Mai una ora après l’ estramàs de la sageta de Notre Dame, lo president Macron ja aviá facha publica sa decisien personala : « bastirèm mai ! »
 
D’especialistas pregats fin qu’ara de demorar muts començan de dire de causas interessantas : que lei sistèmis electrics d’aquelei venerables monuments aurián agut d’èstre renovelats. Era lo cas dau Parlament de Bretanha, incendiat en febrier 1994, o de l’Hôtel Matignon, lei burèus mumes dau premier ministre, en avost 2001.
 
Leis enquistas nos diràn ce que s’es debanat a Notre  Dame de Paris. A part que Quasimodo ne’n es inocent, sabèm ren encara.

Aquela part dau patrimòni de totei, de’n premier, deuriá nos questionar sus la politica de conservacien de nòstre patrimòni comun, entre Sant-Pèire e Miquelon e, se va fau, lei Tèrras australas francesas… Un patrimòni que pòu pas se limitar ai pèiras, tant venerablas coma pòdon èstre.

Nòstre patrimòni es encara nòstra biodiversitat, e nòstrei lengas dichas « de França ». Sensa desvirar la questien dau jorn, es de rementar que nòstre patrimòni, immateriau mai pasmens tant important coma quina catedrala que siegue, tanben necessita una politica d’aparament e de reviscolament.

Esperam… O  puslèu esperam  pus, qu’un president, per aqueu, digue a la Nacien : « reviscolarem ! ».

Premier cònsol de Forcauquier, aqueu socialista despuei trenta ans, abandona son partit per rejonhe La Republique en Marche e ajudar lo futur president Emmanuel Macron.
 
Un òme de dorsiers, que lei conéis au Consèu Regionau de Provença Aups e Còsta d’Azur, ont’es lo delegat de Michel Vauzelle ais Afaires Economics. En 2013 arriba de sauvar la màger part dei pòles de competitivitat regionaus, finançats per mai de sa mitat amé de fons publics, au còntre de ce qu’autorisa l’Unien Europenca.

En 2015 se rosiga de menar la tiera de gaucha a l’eleccien regionala, mai lo president Vauzelle, que l’aima pas, li dona pas signe que se representarà pas e lo laissa sensa sosten. Entre lei dos torns de l’eleccien, en decembre 2015, chausitz d’abandonar, oficialament per pas favorisar una victòria dau Front National dins una triangularia, oficiosament perqué l’Elysée li a demandat, còntre un sèti de ministre.

L’aurà pas, e lo Partit Socialista li laissa un pòti de mai de cinc cent mil €uròs. Una espina que garda au travèrs de la garganta.

L’enveja de faire carrièra am’eu se mescla am’un seriós dins la conducha deis afaires…e tanben am’una absència totala de sens dau populari. Au moment de la campanha electorala de la presidenciala, es encargat d’organisar l’etapa marselhesa d’Emmanuel Macron. Es de se rementar de son biais de demandar a la fola de sautar : « qu sauta pas es pas Marselhès ! ».

Casat e paire de doas filhas, es un bachelier tardiu que comença per se faire un nom e una fortuneta juegant au poker a Marselha, alòr qu’a pas mai de 18 ans. Lo futur ministre de l’Interior es alòr ligat a Christian Oraison, un maufatan que serà tuat a Manòsca en 2008.

Elegit coma èra esperat diluns 29 de mai, lo novèu president de la Region Provença Aups e Còsta d’Azur, Renaud Muselier, a donat un discors respectuós dau ventalh politic que va dau macronisme a son camp dei Republicans.
 
L’ancian ministre deis Afaires estrangiers (2005) e eternau daufin contrariat a la Comuna de Marselha, onte es naissut en 1969, a regraciat d’un biais apielat Cristòu Castaner, son ancian adversari dei Regionalas de 2015, ara ministre dau govèrn, coma JC Gaudin, « mai que d’un entende pas ce que nos acampa », coma, ben entendut, Crestian Estrosi.
 
D’aqueu, a dich coma lo compreniá : « tu, ames tant ta vila coma ieu ami la mieuna ». E la fraseta podrà segur èstre interpretada : Crestian Estrosi aviá paur de laissar Niça a son ancian braç drech Eric Ciotti, e eu mira dau costat de l’Ostau de Vila marselhés per leis elecciens de 2020.
 
A l’epòca que la victòria d’Emanuau Macron a la presidenciala destorba la vida politica liberala, faudrà se rementar que lo novèu president de Provença se vòu « constructiu e refusant la caricatura coma leis excès ». E qu’a mai que sotalinhat sa tòca europeanista, « resoluda ».
 
Sembla voler caminar de cotria amé l’accion governamentala alora que siam en plena campanha electorala legislativa.
 
S’interpretarà sa paraula  coma voudrà: « degun serà oblidat ».
 
S’es liurat a un laus de sa region : « m’avètz fach lo president de la mai bèla region dau monde…a l’avenir radiós ».
 
Se a pas donat d’indicacion de sa politica, diferenta d’aquela de Crestian Estrosi, a insistit sus sa volontat de « faire de la Provença una referéncia europea de la preservacion de la biodiversitat e de l’energia duradissa ».
 
President pèr – en principi – quatre ans, Renaud Muselier, que vèn de la familha politica gaullista, tròba una Region ai competèncias mai grandas qu’aperavans : cap dei collectivitats localas pèr ce qu’es dei politicas de l’emplech, de la cultura, de l’agricultura coma dei transports.

Avec les suggestions lexicales de Reinat Toscano

Mai aquéleis emplegats rebutats a Pòle Emplec, se jamai tròbèsson qu’es abusiu, veirián sei demandas au Tribunau dei Prud’òmes limitadas per un plafon d’indemnitats per « licenciament abusiu ». Es la Lèi que ven d’anonciar Manuel Valls, un còup tornat dau match Barça-Juve dins un jet pagat per l’Estat. Es aquò tambèn esparnhar.

Lo Parlament es adonc convidat a donar una mena de prima au licenciament abusiu. E mai l’entrepresa serà pichona, mai lo plafon serà bas. Un que son patron l’auriá dins lo nas, podrà jamai que demandar ai Prud’òmes un an de son salari de misèria. Puei, s’a mai de cinquanta ans, passarà dos o tres ans a ren trobar de mai. L'Assegurança Caumatge pagarà. Es totjorn aquò d’esparnhat.

Fau s’estonar de ren a l’ora d’ara. Pasmens aquélei qu’avián votat en 2012 per la sola rason que volián escobar Micolau Sarkozy, ara se devon ben desolar. Volián pas de tóteis aquelei mesuras anti-socialas que nos prometiá, e leis an quand meme. Beleu en pièger.

Dejà en junh de 2013 (la calor primadièra fa fondre lo sentiment sociau a senèstra, que sembla) lo Parlament aviá ben vougut legiferar per limitar lei demandas de salariats ai Prud’òmes a tres ans en arrier, e plus a cinc, coma èra la costuma (e la Lèi !).

Dins la vida de mai que d’un salariat arriba aquela tirania dau capolier que se vèi patron de drech divin. Vos fa constrencha per aquò o per ailà. E segur vos pagarà pas tant coma devriá. Li fa escòrna se vos enanatz a l’ora, e mai encara se, un còup que la copa es plena, li pausatz sota lo nas la convencien collectiva ; ben aquela copa, qu’es pas santa, vos la faudrà quand meme beure jusqu’au jaç.

Alòr, un còup que, tala una estraça gausida, vos lo jita defòra dins de condiciens que disi pas, l’emplegat acompanhat o non d’un sindicat e d’un advocat, va demandar justícia. E, a 70%, ganharà. Es beleu que li aviá de bònei rasons.

Aquélei bònei rasons lei podètz ara plegar un còup per tótei au Musèu dei Drechs Sociaus. Aquela gaucha en plen reviscolament macronesc vos aurà, una bòna fes, sinhalat qu’eriatz una mena d’esclau salariat, e pas mai.

Encara que leis esclaus, sei mèstres d’aièr leis escobavan pas tant coma leis entrepresas d’ara.